Σάββατο 22 Νοεμβρίου 2025 στις 18.00
Προβολή της ταινίας "The Sorrow and the Pity" (α' μέρος) + συζήτηση
Κύκλος προβολών-συζητήσεων με θεματική τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο
The Sorrow and the Pity
***το ντοκιμαντέρ θα προβληθεί με αγγλικούς υπότιτλους***
Η Γαλλία αν και εισήλθε στον Β'ΠΠ ως μια από τις πλέον ισχυρές παγκόσμιες δυνάμεις πολύ γρήγορα και με λίγες μάχες ηττήθηκε από τη ναζιστική Γερμανία. Ο ρόλος της μέχρι το τέλος του πολέμου παρέμεινε περιθωριακός αρχικά με τη βόρεια και δυτική της επικράτεια κατειλημμένη από τους Γερμανούς και την υπόλοιπη τυπικά μόνο ελεύθερη ως κράτος δορυφόρο (Γαλλία του Βισύ). Η απόβαση των συμμαχικών στρατευμάτων (ΗΠΑ, Αγγλίας) τον Νοέμβρη του 1942 στη Βόρεια Αφρική στην οποία βρίσκονται πολλές αποικίες της Γαλλίας και κατά την οποία συναντούν ελάχιστη αντίσταση από τους Γάλλους, οδηγούν τους Γερμανούς να στείλουν στρατεύματα και στην υπόλοιπη Γαλλία υπό το φόβο μιας συμμαχικής απόβασης στην ηπειρωτική Ευρώπη.
Το ντοκιμαντέρ γυρισμένο εικοσιπέντε περίπου χρόνια μετά το τέλος του πολέμου συλλέγει μαρτυρίες για τις θέσεις που πήρε η γαλλική κοινωνία και την καθημερινή ζωή μετά την ήττα και μέχρι την απελευθέρωση. Το δίλημμα της συνεργασίας ή της αντίστασης, ο αντισημιτισμός, ο αντικομμουνισμός και ο φόβος των Σοβιετικών, είναι μοτίβα που εμφανίζονται σε όλες τις χώρες που βρέθηκαν υπό τον ζυγό του Άξονα. Στην περίπτωση της γαλλικής κοινωνίας ο διαχρονικός ανταγωνισμός με την Αγγλία από τον 12ο αιώνα και ο ανταγωνισμός για τον έλεγχο των αποικιών εύκολα μετατρέπουν τους από τον Α'ΠΠ μέχρι χθες συμμάχους Άγγλους, σε εχθρούς για μεγάλο μέρος της. Η γαλλική ιδιαιτερότητα συμπληρώνεται από την απέχθεια της γαλλικής Δεξιάς προς τις ιδέες του Διαφωτισμού και της γαλλικής Επανάστασης του 1789 που ένα ολοκληρωτικό καθεστώς υπό την αιγίδα των ναζί υπόσχεται να εξαλείψει. Όσο για την γαλλική αστική τάξη, τη λεγόμενη μπουρζουαζία, ο Χίτλερ ήταν σαφώς προτιμότερος από τον κίνδυνο της οπλισμένης εργατικής τάξης. Το παράδειγμα της Οκτωβριανής επανάστασης ήταν ακόμη πρόσφατο και η γοητεία των σοβιετικών που αντιστεκόντουσαν αποτελεσματικά στον γερμανικό στρατό οδήγησαν εύκολα τη μεγάλη πλειοψηφία της γαλλικής αστικής τάξης να διαλέξει να στηρίξει ενεργά το καθεστώς του Βισύ αντί να στηρίξει την αντίσταση στους κατακτητές.
Για να εξηγήσουμε το φαινόμενο της συνεργασίας με τον κατακτητή δεν θα πρέπει να το περιορίσουμε αποκλειστικά στα οικονομικά συμφέροντα των αστών. Διαφορετικά κίνητρα εμφανίζονται, όπως η ιδεολογική ταύτιση, η επιβίωση ή η επιθυμία για γρήγορη και εύκολη ανέλιξη. Συχνά οι λόγοι είναι πολυεπίπεδοι και δεν περιορίζονται σε μία μόνο κατηγορία. Σε καμία περίπτωση δεν είναι ένα φαινόμενο που περιορίζεται στη Γαλλία ή στην ιστορική περίοδο του Β'ΠΠ. Τηρουμένων των αναλογιών και σήμερα απέναντι στο ρίσκο της εναντίωσης στην εκάστοτε εξουσία ένα κομμάτι των κατώτερων οικονομικά στρωμάτων της κοινωνίας συνειδητά ή ασυνείδητα ταυτίζεται με αυτή από φόβο. Η στοχοποίηση του πλέον αδύναμου είναι πάντα μια λύση και διέξοδος για την προστασία του εαυτού και φυσικά για την υπεράσπιση οικονομικών συμφερόντων.
Μερικά σημαντικά γεγονότα και πρόσωπα:
Πεταίν: Γάλλος στρατάρχης και ήρωας του Α'ΠΠ μετά την ήττα στον Β'ΠΠ γίνεται ο πρωθυπουργός που θα υπογράψει ανακωχή με τους Γερμανούς και θα συνεργαστεί μαζί τους σε όλη τη διάρκεια του πολέμου ως αρχηγός της κυβέρνησης του Βισύ. Ιδεολογικά το καθεστώς του Πεταίν βρίσκεται πιο κοντά σε μια απολυταρχική διοίκηση και αντιδραστική παραδοσιοκρατική χριστιανική ιδεολογία παρά στον φασισμό ή τον ναζισμό.
Πιέρ Μέντες: Γάλλος εβραίος πολιτικός της κεντροαριστεράς. Φυλακίστηκε από το καθεστώς το Βισύ και δραπέτευσε αργότερα στην Αγγλία που εντάχθηκε στην αντιστασιακή κυβέρνηση (όχι την επίσημη κυβέρνηση που συνεργάστηκε). Με το τέλος του πολέμου συμμετείχε σε διάφορους κυβερνητικούς συνασπισμούς με πιο σημαντική τη θέση του πρωθυπουργού το 1954 όταν και ξέσπασε ο Πόλεμος της Αλγερίας, μεταξύ του γαλλικού καθεστώτος και του αλγερινού λαού. Είναι ακόμα γνωστός καθώς ξεκίνησε τη στενή στρατιωτική συνεργασία μεταξύ Ισραήλ και Γαλλίας πουλώντας όπλα, πολεμικά αεροσκάφη και πυρηνική τεχνολογία.
Πιέρ Λαβάλ: Πρωθυπουργός την περίοδο της κυβέρνησης του Βισύ. Θεωρείται ο πλέον στενός συνεργάτης των Γερμανών και συμβάλει στις διώξεις και τον εκτοπισμό των Εβραίων στα στρατόπεδα εξόντωσης καθώς και στις επιχειρήσεις ενάντια στη γαλλική αντίσταση. Συνελήφθη και εκτελέστηκε μετά τον πόλεμο.
Ντε Γκολ και Ελεύθεροι Γάλλοι: Ο Ντε Γκολ ήταν ο αρχηγός του κινήματος των Ελεύθερων Γάλλων που μετά την παράδοση της Γαλλίας αποτέλεσε την εξόριστη αντιστασιακή κυβέρνηση και το πατριωτικό αντιναζιστικό αντίβαρο στην αριστερή - κομμουνιστική αντίσταση εντός Γαλλίας.
Ήττα στο Βέλγιο και κατάληψη Παρισιού: Τον πρώτο χρόνο του πολέμου στα σύνορα μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας είχαν στηθεί οχυρώσεις τύπου χαρακωμάτων του Α'ΠΠ στην οποία είχε εστιάσει την προσοχή του ο γαλλικός στρατός με ελάχιστες μάχες να διεξάγονται στην πραγματικότητα. Η εισβολή στο Βέλγιο και η κυρίως η διάσχιση του δάσους των Αρδενών από μηχανοκίνητες μονάδες των Γερμανών που μέχρι τότε θεωρούνταν τεχνικά αδύνατη επέτρεψαν στη Βέρμαχτ να περικυκλώσει και να προκαλέσει πανικό στα συμμαχικά στρατεύματα και πολύ γρήγορα κατάφερε να εισβάλλει στη Γαλλία και να φτάσει έξω από το Παρίσι.
Καθεστώς του Βισύ: Η συνθηκολόγηση των Γάλλων στις 22/06/1940 έφερε τη διχοτόμηση της ηπειρωτικής Γαλλίας στο κατεχόμενο από τους Γερμανούς Βόρειο και Δυτικό τμήμα και τη δημιουργία του κράτους δορυφόρου της Γαλλίας του Βισύ. Το καθεστώς αν και επίσημα δεν εντάχθηκε στις δυνάμεις του Άξονα προωθούσε τον αντισημιτισμό, την αγγλοφοβία και τον αντικομμουνισμό. Επίσημα διατήρησε τις αποικίες και τη ναυτική της δύναμη ενώ οι Γερμανοί ως εγγύηση κράτησαν δύο εκατομμύρια Γάλλους αιχμαλώτους πολέμου για καταναγκαστική εργασία ως το τέλος του πολέμου.
Μεραρχία Καρλομάγνου: Αποτελούταν από 7000 Γάλλους εθελοντές που πήγαν να πολεμήσουν εναντίων των Σοβιετικών ως κομμάτι των Waffen SS στα 1944-45. Ελάχιστοι επέζησαν.
Γαλλικός στόλος και αποικίες: Καθώς η Γαλλία προπολεμικά διατηρούσε πολλές αποικίες στη Βόρεια, την Κεντρική Αφρική καθώς και στη Νοτιοανατολική Ασία είχε και έναν από τους δυνατότερους στόλους. Αυτός ο στόλος μετά τη γρήγορη ήττα στην ηπειρωτική Γαλλία ελάχιστα χρησιμοποιήθηκε με ένα κομμάτι του να παραμένει πιστό στο καθεστώς του Βισύ και το υπόλοιπο να περνάει στην πλευρά των Ελεύθερων Γάλλων του Ντε Γκολ. Λίγες μέρες μετά τη συνθηκολόγηση των Γάλλων η αγγλική αεροπορία βομβαρδίζει τον γαλλικό στόλο που ήταν σταθμευμένος στο λιμάνι Mers El Kebir στην Αλγερία για να μην περάσει υπό τον έλεγχο των Γερμανών σκοτώνοντας 1297 Γάλλους ναυτικούς. Η συγκεκριμένη ενέργεια έδωσε τροφή στην αγγλοφοβική προπαγάνδα του νέου καθεστώτος και θεωρούταν προδοτική ενέργεια για χρόνια από μεγάλο μέρος της γαλλικής κοινωνίας. Ένα δεύτερο γεγονός είναι η δύο χρόνια αργότερα (1942) δολιοφθορά και βύθιση του γαλλικού στόλου αυτή τη φορά από τους ίδιους τους Γάλλους για να μην πέσει στα χέρια των Γερμανών.
Συμβούλιο Αναρχικών