Τετάρτη 6 Μαίου 2026 στις 18.00
Ανοιχτή Συνέλευση Πρωτοβουλίας Αθήνας για τη Γαύδο
Γαύδος: Η κατεδάφιση της ελευθερίας
Στη Γαύδο στις 22/04/26 γίναμε θεατές μιας αναντίστοιχης και δυσανάλογα βίαιης για τα δεδομένα ενός μικρού νησιού
κατάστασης. ΜΑΤ πλήρους εξάρτυσης, με το συνεργείο της Βασιλάκης Μιχαήλ και μια εισαγγελέα προχώρησαν σε επιχείρηση
κατεδάφισης αυτοσχέδιων καλυβιών, μπροστά στα έκπληκτα μάτια των ανθρώπων που τα χρησιμοποιούν για διαμονή εδώ και
δεκαετίες χωρίς να τους αφήνεται καμία επιλογή να αντιδράσουν, απειλούμενοι με συλλήψεις. Τα εν λόγω καλύβια είναι
φτιαγμένα από φυσικά υλικά που ξεβράζει η θάλασσα, και όχι παραπάνω από 5τμ σε μέγεθος με ελάχιστο περιβαλλοντικό
αποτύπωμα.
Το αφήγημα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης σε πλήρη ταύτιση με αυτό του Δήμου Γαύδου, κάνει λόγο για περιβαλλοντική
καταστροφή που προκαλούν αυτές οι κατασκευές και η ανθρώπινη παρουσία στη φύση της περιοχής που έχει χαρακτηριστεί
Νατυρα. Εκτός του ότι η απόφαση εκκένωσης-κατεδάφισης δεν τέθηκε ποτέ σε δημόσια διαβούλευση με την τοπική κοινότητα,
δεν δημιούργησε σχέδιο ως νομικά όφειλε ο δήμος, για την μετεγκατάσταση των ατόμων που βρέθηκαν άστεγα από τη μια
στιγμή στην άλλη, το συνεργείο άφησε πίσω του αμάζευτα σκουπίδια που όντως αποτελούν περιβαλλοντική καταστροφή.
Ακολούθησαν στιγμές απείρου κάλλους, με τη δήμαρχο Λίλιαν Στεφανάκη η οποία μέχρι τότε ισχυριζόταν δημοσίως ότι δεν
έχει καμία αρμοδιότητα στην επιχείρηση, να προσλαμβάνει με τον αδερφό της συνεργείο και να εποπτεύουν οι δυο τους το
έργο κατεδάφισης καβατζών που δεν ειχε επιδοθεί έγγραφο κατεδάφισης σε Λαυρακά και Αη Γιάννη. Ο αδερφός της μάλιστα
σε μια ένδειξη «περιβαλλοντικού άγχους και ανησυχίας» απείλησε ότι θα θάψει όποιον αντιστέκεται κάτω από την γη και δε
δίστασε να χειροδικήσει σε άτομο που ζητούσε ήρεμα εξηγήσεις.
Η αλήθεια είναι πως η Λ. Στεφανάκη έχει δώσει δείγματα γραφής από το 2021, εγκαθιστώντας ντουζιέρες με κερματοδέκτες
στην παραλία του Σαρακήνικου προκαλώντας τότε έντονες αντιδράσεις για την οικονομική εκμετάλλευση των παραθεριστών
από πλευράς Δήμου και την παντελή απουσία εναλλακτικών στο νησί. Συνέχισε, εγκαθιστώντας ταμπέλες που απαγόρευαν
τον γυμνισμό το 2023 οι οποίες ξηλώνονταν από κόσμο και ξανατοποθετούνταν από το Δήμο. Σημειωτέον ο γυμνισμός και
η ελεύθερη διαμονή στη φύση είναι πλήρως ταυτισμένα με την κουλτούρα της Γαύδου, αποτελώντας ένα από τα ελάχιστα
εναπομείναντα μέρη στην Ελλάδα που μπορείς να συμβιώσεις ελεύθερα με τη φύση μακριά από τον «πολιτισμό», ζώντας
μια μορφή ζωής που δεν παράγει οικονομικό όφελος με έντονο το στοιχείο της αυτοοργάνωσης και της κοινότητας. Το
2024, αφού κατεδάφισε την πρώτη καβάτζα στο Σαρακήνικο, κατάφερε να απομακρύνει το μοναδικό γιατρό του νησιού με
διαδικασίες αστραπή απευθυνόμενη στον ΄Αδωνι Γεωργιάδη. Η παράβαση καθήκοντος του γιατρού ήταν οι επαναλαμβανόμενες
καταγγελίες για μόλυνση του νερού από έλλειψη συντήρησης των εγκαταστάσεων ύδρευσης και από τους ανοιχτούς βόθρους
που παράνομα υπάρχουν στον αιγιαλό του Σαρακήνικου, εκθέτοντας τη δημοτική αρχή. Τότε από την τόση «ευαισθησία» για
τη φύση η δήμαρχος αμέλησε τα καθήκοντα της προς τους κατοίκους για ασφαλή υδροδότηση και φιλτράρισμα του νερού. Το
καλοκαίρι του ΄24 η Γαύδος περιήλθε σε κατάσταση τοπικής επιδημίας γαστρεντερίτιδας. Κόσμος στοιβαζόταν στις ελλιπείς
εγκαταστάσεις περίθαλψης του νησιού κι ένα εξουθενωμένο ιατρικό προσωπικό που ασθμαίνοντας, κατέβαλε τα μέγιστα για να
περιθάλψει εκατοντάδες ασθενείς. Στο μεταξύ οι μεταδημοτεύσεις των εκλογέων της Στεφανάκη χωρίς πραγματική διαμονή
στο νησί, έδιναν κι έπαιρναν και παράλληλα απορρίπτονταν οι αιτήσεις ανθρώπων που μένουν χρόνια και αποδεδειγμένα στις
παραλίες της.
Η εκκωφαντική μιας μερίδας ντόπιων για όλα αυτά, αναδεικνύει μια διαχρονική παθογένεια της ελληνικής επαρχίας. Την
απόλυτη εξουσία και αυθαιρεσία τοπικών αρχόντων οι οποίοι με εκβιασμούς, απειλές, ρουσφέτια, διαπιστεύσεις για πρόσκαιρο
κέρδος, απευθείας αναθέσεις σε θέσεις εργασίας, εξαναγκάζουν σε μια σιωπηρή αποδοχή το ντόπιο πληθυσμό. ΄Ενας
πληθυσμός που συχνά δεν αντιλαμβάνεται ή δεν επιλέγει να αντιλαμβάνεται όχι μόνο το συνολικό κόστος τέτοιων κινήσεων
τουριστικοποίησης, αλλοίωσης και εκποίησης, αλλά και τη δική του επερχόμενη εκμετάλλευση μέχρι τον αφανισμό από τα
μεγάλα κεφάλαια.
Παρά τις ανακοινώσεις της Στεφανάκη για τη μετατροπή του Λαυρακά σε Δρυμό τύπου Σαμαριάς και Μπάλου δεν γνωρίζουμε
αν όντως αυτός είναι ο στόχος ή η στρατιωτικοποίηση, η διαχείριση του μεταναστευτικού ή οι εξορύξεις. Αυτό που γνωρίζουμε
όμως είναι ότι κράτος και κεφάλαιο, απώτερο σκοπό έχουν την ολική εκμετάλλευση ανθρώπου-φύσης για την εξασφάλιση
οικονομικού κέρδους. Σίγουρα το προσχηματικό ενδιαφέρον για το περιβάλλον και η καταστροφή των καλυβιών δεν είναι το
επίδικο σ΄ αυτήν την περίπτωση.
Αυτή δεν είναι μια υπόθεση αυθαιρέτων. Είναι μια πολιτική επιλογή και εμείς αρνούμαστε να τη διαβάσουμε αλλιώς. Η Γαύδος
δεν εμφανίστηκε τυχαία στο στόχαστρο. Βρίσκεται στο τέλος μιας μακράς διαδρομής που ξέρουμε καλά. Οι πόλεις γίνονται
αδύνατες να κατοικηθούν. Τα ενοίκια απογειώνονται. Οι γειτονιές αδειάζουν από κόσμο, γεμίζουν από Αιρβνβ. Τα κοινά
- πάρκα, πλατείες, καταλήψεις ακτές, δάση - σταδιακά φράζονται, αγοράζονται, «αξιοποιούνται» (Ελληνικό, Λόφος Στρέφη,
Πλατεία Εξαρχείων, Προσφυγικά κ.α). Ο τουρισμός δεν είναι πια μια οικονομική δραστηριότητα, αλλά η πρωτεύουσα λογική
που αναδιοργανώνει τον χώρο, τον χρόνο, τη ζωή.
Σε αυτό το πλαίσιο, μέρη σαν τη Γαύδο έγιναν καταφύγια. Τόποι όπου αλλάζει ο ρυθμός, η σχέση με τον άλλον, η σχέση με
τη γη. Τόποι όπου μπορείς να υπάρξεις με ελευθερία. Και αυτό ακριβώς δεν συγχωρείται. Η σχέση ανθρώπου και γης δεν
είναι ζήτημα ιδιοκτησίας. Είναι ζήτημα κατοίκησης με την πιο ουσιαστική σημασία της λέξης. Αυτό καμία αγορά δεν μπορεί
να το παράξει και καμία γραφειοκρατία δεν μπορεί να το αντικαταστήσει. Είναι αυτό που ονομάζουμε κοινό αγαθό και ακριβώς
γι΄ αυτό γίνεται στόχος. Ελεύθερος χώρος δεν σημαίνει χώρος χωρίς ευθύνη. Σημαίνει χώρος όπου η ευθύνη αναλαμβάνεται
συλλογικά, οριζόντια, χωρίς διαχειριστή από τα πάνω. Η Γαύδος το είχε αποδείξει αυτό στην πράξη.
Ζούμε σε κοινωνίες που διακηρύσσουν ελευθερία και ταυτόχρονα εμπορευματοποιούν και ταξικοποιούν κάθε πτυχή της.
Ελευθερία κινήσεων, αλλά εφόσον έχεις εισιτήριο. Ελευθερία κατοίκησης, αλλά εφόσον πληρώνεις ενοίκιο. Ελευθερία ακτής,
αλλά εφόσον καταναλώνεις. Αυτό που συμβαίνει στη Γαύδο είναι η άμεση μορφή αυτής της λογικής. ΄Οταν άνθρωποι βρίσκουν
τρόπους ύπαρξης έξω από την αγορά, το κράτος που τη διαχειρίζεται αντιδρά.
Το ίδιο το Υπουργείο Περιβάλλοντος, την ίδια ακριβώς περίοδο με τις κατεδαφίσεις, κατέθεσε στη Βουλή νομοσχέδιο που
νομιμοποιεί αυθαίρετες τουριστικές εγκαταστάσεις σε δασικές εκτάσεις και περιοχές Νατυρα, ανεξαρτήτως πότε ανεγέρθηκαν.
Επίσης απαλλάσσει προκαταβολικά τα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας από περιβαλλοντική ευθύνη, εισάγοντας «τεκμήριο
συμβατότητας». Αυτό είναι ο πράσινος καπιταλισμός στην καθαρότερη μορφή του. Με κάλυψη την οικολογική γλώσσα
(Νατυρα, ανανεώσιμες πηγές, αειφορία) επιχειρούν να ανοίξουν περιοχές που ως τώρα ήταν εκτός αγοράς.
Η λογική είναι απλή και ωμή: Νομιμοποιεί αν χτίζεις για τουρισμό - κατεδαφίζει αν απλώς ζεις εκεί. Η τουριστικοποίηση δεν
φέρνει ζωή στα νησιά. Φέρνει σεζόν. Και μετά τη σεζόν, ερημιά.
Η δήμαρχος Γαύδου παρουσίασε τον Δήμο ως παθητικό εκτελεστή. Αλλά τα γεγονότα λένε άλλα:
Τα σκουπίδια στον Λαυρακά τα μαζεύει η κοινότητα, όχι ο Δήμος.
Την πυρασφάλεια την οργανώνει η κοινότητα, όχι ο Δήμος.
Την ιατρική βοήθεια σε κρίσιμες στιγμές την οργανώνει η κοινότητα, όχι ο Δήμος.
Την ενημέρωση επισκεπτών την διαχειρίζεται η κοινότητα, όχι ο Δήμος.
Ο Δήμος δηλαδή εμφανίζεται μόνο για να ασκήσει εξουσία.
Στο ευρύτερο πλαίσιο, η ελλιπής υποδομή στα απομακρυσμένα νησιά - αποκλεισμός τον χειμώνα, ανύπαρκτη υγειονομική
κάλυψη, ακανόνιστες συνδέσεις - δεν είναι αμέλεια. Είναι ο μηχανισμός που αδειάζει τους τόπους και τους παραδίδει σε
«επενδύσεις». Η εγκατάλειψη προηγείται της εκμετάλλευσης. ΄Ολο το πατριωτικό αφήγημα για σύνορα και ακριτικά μέρη (σις)
καταρρέει, όταν το ίδιο το κράτος προκαλεί αυτήν την ερημοποίηση.
Επιπρόσθετα, η Γαύδος δέχεται μετανάστες/ριες/α που φτάνουν από τη θάλασσα σχεδόν καθημερινά. Η αντιμετώπισή τους
από τις αρχές στηρίζεται στην αδιαφάνεια, οικονομική εκμετάλλευση, απουσία υποστήριξης και ανοχής σε συνθήκες που δεν
θα γίνονταν ανεκτές αλλού.
Η κοινότητα του Λαυρακά δεν μιλά για μια αφηρημένη «αγάπη για τη φύση». Μιλάει με πρακτικές:
Ανθρώπους που ενημερώνουν πότε ανάβει φωτιά στο δάσος και έχουν συλλογικά αγοράσει πυροσβέστες.
Ανθρώπους που γνωρίζουν πως αναπτύσσονται οι κέδροι και τι χρειάζεται για την προστασία τους.
Ανθρώπους που συλλέγουν σκουπίδια ναυλώνοντας βάρκες κάθε καλοκαίρι για την μεταφορά τους.
Ανθρώπους που γνωρίζουν και σέβονται την χλωρίδα και πανίδα του νησιού, από τα μεταναστευτικά πουλιά, ως τα μαύρα
σκαθάρια και τους σκορπιούς.
Ανθρώπους που κυριολεκτικά κλαίνε μόνο με το σπάσιμο ενός μικρού κλαδιού.
Αυτή η γνώση μέσω της καθημερινής παρατήρησης δεν καταγράφεται εύκολα σε περιβαλλοντικές μελέτες. Η οικολογία δεν
είναι μόνο ανακύκλωση και ενεργειακά πιστοποιητικά. Είναι η σχέση κοινότητας-τόπου που χτίζεται με τα χρόνια.
Κάποιες από εμάς έχουμε καταφέρει να φτάσουμε στη Γαύδο, κάποιοι όχι ακόμα. Αυτό που μας συνδέει, ανεξαρτήτως
παρουσίας, είναι ότι και εμείς ζούμε σε μια πόλη που μας αφαιρεί χώρο σταδιακά. Μας συνδέει, η απλή πεποίθηση ότι η γη δεν
αποτελεί εμπόρευμα. ΄Οτι η ελευθερία δεν μετράται σε νόμιμα τετραγωνικά. ΄Οτι μια κοινότητα που φροντίζει τον τόπο της θα
υπάρχει χωρίς να το αποδεικνύει με τίτλους ιδιοκτησίας.
Η Γαύδος δε θα γίνει τουριστικό θέρετρο για πλούσιους.
Η Γαύδος δε θα γίνει βραχονησίδα στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Η Γαύδος δε θα γίνει πλατφόρμα εξορύξεων.
Η Γαύδος θα παραμείνει τόπος ελεύθερος.
Καταδικάζουμε τις κατεδαφίσεις στη Γαύδο ως πολιτική επιλογή και όχι ως νομική αναγκαιότητα.
Καταδικάζουμε τη νομοθετική ανατροπή που ανοίγει τον δρόμο για εκμετάλλευση εκτάσεων που ως τώρα ήταν κοινά αγαθά.
Στεκόμαστε στο πλευρό της κοινότητας του Λαυρακά και των γατιών της.
Καλούμε όποια/ο μπορεί να πάει άμεσα στο νησί. Η φυσική παρουσία έχει σημασία.
Καλούμε ντόπιους/ες να συνταχθούν μαζί μας για τη διάσωση της Γαύδου.
Αλληλεγγύη στα Προσφυγικά
Πρωτοβουλία Αθήνας για την Γαύδο
πηγή : email που λάβαμε στις 2 Μαΐου 15h